De Rotterdamse wortels van Mitsubishi

In 2007 vierde het Gemeentearchief Rotterdam zijn 150-jarige bestaan. In het Japanse Nagasaki bestond Mitsubishi, in Nederland vooral bekend van de auto's, eveneens 150 jaar. Ogenschijnlijk twee losstaande gebeurtenissen, totdat tot ieders verrassing bleek dat Rotterdam en Mitsubishi een gezamenlijk geschiedenis hebben.

De geschiedenis

Die geschiedenis was terug te vinden in het Gemeentearchief Rotterdam, in een map met 87 technische tekeningen, waarvan de oudste dateren uit 1856. De meeste waren in slechte staat. De gebruiksslijtage was duidelijk, met plakbandresten, gaatjes en talloze scheuren en vouwen. Er was zeker niet voorzichtig mee omgegaan. De tekeningen zijn halverwege de negentiende eeuw door de Nederlandsche Stoombootmaatschappij uit Rotterdam gebruikt bij de bouw van de Nagasaki Ironworks, de voorloper van Mitsubishi.

Tot 2007 was er, op een paar foto’s en een tekening na, geen informatie over het oudste nog bestaande gebouw van Mitsubishi Ironworks in het Japanse Nagasaki. Totdat doctor Alan Lemmers, wetenschappelijk medewerker aan het Nederlands Instituut voor Militaire Historie in Den Haag, de gedetailleerde tekeningen in het Gemeentearchief Rotterdam ontdekte. Ze waren gebruikt bij de bouw van de fabriek en de machines, en dat verklaart de vele gebruikssporen. De constructiefabriek bleek in die tijd de modernste te zijn ten oosten van Kaap de Goede Hoop, en was het begin van de Japanse zware industrie. 

We gaan terug naar het jaar 1855. Japan, eeuwenlang alleen toegankelijk voor Hollanders, wordt door Amerika verplicht zich open te stellen voor de rest van de wereld. Daarvoor was nodig een goede industriële infrastructuur, technische apparatuur voor mijnbouwwinning, oorlogsschepen ter verdediging van het land en technisch geschoold personeel om dat alles te bedienen. Aan Nederland vroegJapan oorlogsschepen en machines. De Nederlandsche Stoomboot Maatschappij (NSM) (Feijenoord) te Rotterdam kreeg de opdracht. In 1857 kwam het eerste schip in Japan aan, beladen met machineonderdelen, modellen en tekeningen, bedoeld voor de oprichting van een stoomfabriek in de baai van Nagasaki. 
 


Het begin van Mitsubishi

In 1871 werd Nagasaki Ironworks omgedoopt tot Nagasaki shipyard. Dat was het begin van Mitsubishi. De contacten met de NSM kwamen tot een einde. Het Rotterdamse bedrijf wist toen nog niet dat het feitelijk de grondlegger was van het bedrijf dat in de twintigste eeuw haar belangrijkste rivaal zou worden: Mitsubishi.
 

De grondlegger

De oprichter van Mitsubishi Yataro Iwasaki is geboren in 1835 en liet zijn ouderlijk huis al vroeg achter om in een trading house in Nagasaki te gaan werken. In 1870 ontstond zijn eigen bedrijf genaamd Tsukumo en op de vlaggen van zijn schepen stond het nu bekende 3 diamanten embleem. In 1874 veranderde hij de naam naar Mitsubishi.
Yataro overleed in 1885 en zijn presidentschap werd doorgegeven aan zijn jongere broer, Yanosuke. Hij zou het bedrijf runnen tot na de tweede wereldoorlog. De mensen verklaarde Yanosuke voor gek toen hij in 1890 voor 1.28 miljoen Yen 30 hectare moeras opkocht vlak voor Tokio’s Imperial Paleis. Dat stuk grond is nu Tokio’s centrale bedrijven district en is een triljoen Yen waard.

In 1893 slaagde Yataro’s oudste zoon Hisaya erin zijn oom over te nemen als Mitsubishi president. Hisaya, afgestudeerd van de universiteit van Pennsylvania moderniseerde het Mitsubishi management. Koyata Iwasaki, de oudste zoon van Yanosuke slaagde erin om in 1916 zijn neef over te nemen. Koyata overleed in december 1945, dat was het einde van Mitsubishi als verenigde organisatie. De Mitsubishi bedrijven zouden in de toekomst doorgroeien als een onafhankelijke onderneming.
 

Mitsubishi en de 3 bekende diamanten

De naam "Mitsubishi" verwijst naar het drie-diamanten embleem. "Mitsubishi" is een combinatie van de woorden mitsu en hishi. Mitsu betekent drie. Hishi betekent waterkastanje.  De japanners gebruikte het woord voor een lange tijd om de ruitvorm of diamantvorm te kenmerken . In de japanse spraak buigt de "h" klank naar een "b" klank wanneer het zich voordoet in het midden van een woord. Dus ze spreken de combinatie van mitsu en hishi als Mitsubishi.

Yataro Iwasaki koos het drie-diamanten beeld als het embleem voor zijn bedrijf. Het beeldmerk is ontstaan uit het drie-blad embleem van de Tosa clan, de clan waar toe de eerste werkgever van Yataro behoorde, en van de drie gestapelde ruiten van het Iwasaki familiewapen.

 

 

 

 

 

Mitsubishi Electric

Mitsubishi Electric is opgericht toen Mitsubishi Shipbuilding Co. in 1921 in Kobe een fabriek lanceerde om elektrische motoren te fabriceren.
 


Mitsubishi in het heden

Mitsubishi is in haar bestaan uitgegroeid tot een wereldwijde speler met uiteenlopende divisies. Het hele overzicht van de Mitsubishi corporation is te vinden op www.mitsubishicorp.com.